۱۳۹۱ مهر ۱۹, چهارشنبه

پاکستان چگونه کشوری است؟


ما در کشور خودمان هزاران درد بی درمان داریم. در روز روشن و با لباس فرم، مرتکب فعلی می شوند و می گویند شایعه و حتی کار بی بی سی بود. با صدا و تصویر در حضور یک روحانی بلند پایه، منبر هاله نور می روند و بعد ادعا می کنند دشمنان مونتاژ کرده اند. حاکمان، خود هفتاد و دو فرقه اند و همه همدیگر را به دزدی و دیکتاتوری متهم می کنند و به دادگاه سه هزار میلیاردی و زمین خواری می کشانند، اما به ما که می رسند و یا خارج که می روند، می گویند آزادترین و عادلترین کشور جهانیم و و و و.... با همه این معضلات جانکاه سالهاست عجین هستیم. هر کدام از آنها به تنهائی می توانست یک مملکت را بر باد دهد. وقتی هم با یک غیر ایرانی که کشورش اندکی حساب و کتاب دارد، صحبت می کنیم، هاج و واج می ماند که ایران دیگر چگونه کشوری است؟ با این اوصاف و با این اوضاع خودمان که عالم و آدم در آن مانده اند، منِ ایرانی در این پاکستان مانده ام که این دیگر چگونه کشوری است!؟

 تفسیر هر کاریکاتوری که در دانمارک کشیده شد، چندین جسد و چند ده دمپایی پلاستیک رها شده در کف خیابانهای کراچی و اسلام آباد بود. فیلمی مضحک و توهین آمیز و مشکوک در امریکا ساخته می شود، پاکستانی ها مسابقه مرگ راه می اندازند، چرا؟ مگر پاکستان وکالت انحصاری دنیای اسلام را دارد؟ شبه جزیره عربستان این همه غیرت دینی ندارد که این هندی های تازه مسلمان دارند. عربها، ایرانی ها را مسلمان کردند و بعد ترکها مسلمان شدند و چند صد سال بعد سلسله های تُرک اسلام را به شبه جزیره هند بردند. حالا چرا این همه  کاسه داغتر از آش شده اند؟ بدون هیچگونه ملاحظه ای باید گفت :  بئله دیگ بئله چغندر! پاکستان باید هم همینطور باشد.

پاکستان فاقد هویت ملی است. تمام هویت آن در ضدیت با هند تعریف شده است. بنیانگذار این کشور، محمدعلی جناح، از مشکوک ترین سیاستمداران جهان است. حتی نام این کشور نیز به معنای کشور پاکان، در تقابل با هند، و بدون هیچ ابهامی حاوی نفرت از همسایه ناپاک! است. این کشور از چند ایالت که نه زبان و نه فرهنگ مشترکی دارند، تشکیل شده است. به سند و پنجاب و بلوچستان و وزیرستان، می توانست مثلا تاجیکستان هم اضافه شود، این اندازه به همدیگر بی ربطند. اگر بنا بر جدائی از هند بود، هر کدام از آنها باید یک کشور مستقل می شدند.
پاکستان فاقد زبان ملی است. اردو زبانی به غایت ساختگی است که از ریشه هندو، اما در ضدیت با آن جعل شده است. فرض کنید ایران باستان از هم نمی پاشید و مردم آن زرتشتی و همه فارسی زبان باقی می ماندند. بیست درصدی هم مسلمان می شدند و بعداً آن بیست درصد آهنگ جدائی می کردند و همان فارسی را با نود پنج درصد لغات عربی به کار می گرفتند و اسمش را می گذاشتند موردو!!. اردو از این مثال هم عجیب تر است. اردو همان هندوست و همان ساختار را دارد، اما با انبوه لغات عربی و فارسی و ترکی، شکل هندی خود را از دست داده است. خود اردو نیز کلمه ای ترکی است. زبان اردو، در اردوگاه لشگریان ترک حاکم در هند شکل گرفت.
اردو تنها زبان دنیاست که برای اصیل و غلیظ صحبت کردن با آن، باید خارجی حرف زد. من ابتدا فکر می کردم سرود ملی خود را به زبان فارسی نوشته اند. بعداً در کمال تعجب متوجه شدم در واقع خواسته اند متن سرود، اردوی اصیل!! باشد و هیچ کلمه هندی در آن بکار نرود. همه زبانها در دنیای امروز نهضت احیای کلمات فراموش شده خود را دارند، اگر پاکستان بخواهد چنین کاری بکند، زبانش از بین خواهد رفت!! از این بدتر حتی قابل تصور هم نیست. جالب اینجاست که تقریبا زبان مادری کسی در پاکستان اردو نیست. تمام ایالات زبان خاص خود را دارند. در اسلام آباد که آن هم شهری ساختگی است، به زبان رسمی اردو حرف می زنند، اما امورات اصلی شان به انگلیسی است.
پاکستان تنها کشور جهان است که در آن ملی گرائی معنا ندارد. هرگونه ملی گرائی احتمالی با مبانی این کشور در تضاد است. این کشور اگر پانصد سال دیگر هم باقی بماند، ذاتاً نمی تواند سکولار شود، چون در آنصورت دیگر پاکستان نخواهد بود. شبه جزیره عربستان زادگاه اسلام و پیرو شاخه محافظه کار و افراطی وهابی است. آئین وهابی چنان افراطی است که با کلی تخفیف و اغماض و مصلحت سنجی، سنی های حنفی و شافعی را به مسلمانی قبول دارد. اما همین کشور، هویت اصیل عربی برای خود قائل است. استعداد کاملی برای ناسیونالیسم عربی هم دارد. اما پاکستان هر چه دارد از اسلامی است که آن از هند جدا ساخته است. از این نظر شاید اسرائیل رقیب اصلی پاکستان باشد که تمام هویت و شخصیت آن بر مبنای یهودیت است. ولی قوم آواره یهود، همواره وارث سنتهای عبری باستانی خود هم بوده اند. اما پاکستان چی؟ فقط و فقط اسلام!. ظاهرا در پاکستان از هر مذهبی هم فقط ورژن اولترا افراطی آن وجود دارد و این افراط گرائی انحصارا شامل اکثریت سنی نیست. مدیر مالی یکی از شرکتهای نوشابه در مشهد، پاکستانی شیعه بود. دوست بسیار متشرع و هفته ای یک بار زیارت بُرو من در آنجا با او همکاری می کرد. از دست این پاکستانی ذله شده بود، چون او را خیلی به شیعه بودن قبول نداشت.
به جزء پاکستان، کشور دیگری با چنین ویژگیهای شگفت آور در جهان وجود دارد؟ پاکستان جمع اضداد است. این کشور به لحاظ نظامی کمکهایش را از امریکا می گیرد اما ژنرالهای آن با چین سَر و سِرّ اتمی دارند. ادعای مبارزه با تروریسم و طالبانیسم می کند اما بن لادن در امن ترین منطقه نظامی آن مشغول هدایت القاعده بود. این سرزمین تروریست پرور، وصله ناجوری در جهان و حتی دردسری برای دنیای متلاطم اسلام است. پاکستان و کشوری دیگر(!)، دخالت و تاثیرگذاری ویرانگری در افغانستان دارند. دومی به هر حال تغییر خواهد کرد. ولی پاکستان هرگز روی آرامش نخواهد دید و افغانستان خسته از جنگ را هم با خود در کینه های طایفه ای نگاه خواهد داشت. تنها راه باقی مانده، فروپاشی این کشور بی آینده است تا شاید به منطقه ای رام و سر به راه تبدیل شده و افغانستان رنج کشیده هم نفس راحتی بکشد. ممکن است گفته شود افغانستان هم همین وضع بلبشو را دارد. از همه افغانستان خبر ندارم، ولی دست کم خراسان بزرگ که بخش عمده آن در افغانستان فعلی است، زادگاه اصلی زبان و ادبیات فارسی است. آثار درخشان این زبان میراث بشری است. اگر رجّاله های پاکستانی و پاکستانی صفت  بگذارند، احتمالا از پس بدبختیهای خود بر خواهد آمد.
می گویند هر کشوری در جهان یک ارتش دارد، ارتش پاکستان تنها ارتشی است که یک کشور دارد. ایران هم در جهان بی نظیر است، تنها کشوری است که دو تا ارتش دارد. دو تا دو تا نیروی هوائی، دریائی و زمینی، کم شگفتی نیست. احتمالا در آینده این ضرب المثل به شکل زیر بروزآوری خواهد شد : «هر کشوری در جهان یک ارتش دارد، به جزء ایران و پاکستان! اولی دو ارتش، و ارتش دومی یک کشور دارد» ما که خود سرآمد جهانیان در آفرینش بهت و حیرت و هاله نوریم، در این جمهوری اسلامی پاکستان مانده ایم که این دیگر چه کشوری است؟

۱۰ نظر:

  1. محمد جان، نمی‌دونم «شرم» رشدی رو خوندی یا نه، من وقتی خوندمش تازه همه‌چیزهای عجیب و غریب و بی‌معنی که می‌دونستم از این -به قول قائد- رجاله‌آباد بی‌آینده، مفهومم شد. «رئالیسم جادویی» فقط سبک نیست، تو پاکستان عین واقعیته، انگار که شوخی روزگار بوده باشه با ملتی و منطقه‌ای و آیینی...

    پاسخحذف
    پاسخ‌ها
    1. ممنون جمید از یادآوری، مخصوصا که این کتاب ترجمه آقای مهدی سحابی هم هست و حتما فارسی آن خوب و روان. راستش خواندن یک کتاب بلند پای کامپییوتر برای من کار دشواری است. اکنون برای سارا یک آی پد خریده ام که پی دی اف ها را هم روی آن می گذارم و وقتی او کار نداشت می خوانم. همین الان شرم را هم دانلو کرده ام که از طریق بخوانم.

      حذف
  2. حالا اگر همچنان سخت بود، کتاب احتمالا هنوز باید در کتابخونه مرحوم من سر جاش باشه! میتونم بگم به برسوننش به شما. البته اگر پیدا بشه!

    پاسخحذف
    پاسخ‌ها
    1. شما یک سفر بیا تهران، تا هم یک گپ حضوری بزنیم و هم به جان کتابخانه ات بیفتیم ..... حمید، اینترنت و دنیای مجازی به کتابخوانی خیلی آسیب زده است.

      حذف
  3. صدمه به کتابخوانی که صد البته، اما گمونم نحوه انتقال و گسترش تفکر دیگه الزاما فقط کتاب نیست، گمونم همونطوری که شرایط عصر مدرنیته مدیای غالب گسترش اندیشه و از کتاب به مقاله تغییر داد، الان هم این سرعت انتقال اطلاعات مدیایی کارا تر از کتاب میطلبه. البته اینها فقط در مورد رفتار بدنهجوامع کار میکنه، والا نیاز به کتاب حذف نشدنیه به نظرم، فقط با مخاطب و در زمینه های محدودتر.
    ایشالا، اولین باری مه بشه و بیام تهران، دیدار شما از اوجب واجبات است، به ایه نحو کانه!
    ارادت

    پاسخحذف
  4. به نظرم هر کس به پاکستان ایراد بگیرد ولی‌ ما ایرانیها نباید ایراد بگیریم.فتوای قتل کاریکاتوریست‌ها و سلمان رشدی را کی‌ داد؟از نظر مذهبی‌ هویت ما در ضدیت با چیزی نیست به نظرتان؟بالاترین سرانه اعدامها کجاست؟

    زبان فارسی بدون زبان عربی‌ چه معنی‌ میدهد؟

    آیا مگر ما نیستیم که وقتی‌ بخواهیم یک نامه رسمی‌ و مودبانه بنویسیم باید لغات عربیش را بیشتر کنیم؟ چطور کشوری که ۲۵۰۰ سال تمدن دارد یکیشان خر یکیشان بی‌غیرت گروهی سر ٔبر و گروهی هالو دارد؟

    پاسخحذف
  5. ممنون . نوشته خوبی بود. واقعا پاکستان کشور عجیبی است. یک کتابی به اسم " سفرنامه پاکستان " دارم نوشته ی قاسم صافی که سال 1366 چاپ شده . مشتاق شدم بخونم هرچند نمی دونم الان اطلاعاتش به درد میخوره یا نه ؟

    پاسخحذف
    پاسخ‌ها
    1. جواد عزیز،
      دکتر صافی را می شناسم. استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و سالها وابسته فرهنگی ایران در پاکستان بودند. تشویق شدم که خود نیز کتاب ایشان را تهیه و مطالعه کنم.

      حذف
  6. در اینجا هم دوستی پاکستانی نقدی بر این مطلب نوشته است :

    https://www.facebook.com/Mohammad.Babaee.Balaneji/posts/740670959352969

    پاسخحذف
  7. www.opendoors.org+++www.mohabatnews.com+++www.vocir.org++++www.fcnn.net+++

    پاسخحذف